KÜLTÜR SANAT TÜRK DÜNYASI

Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası: Taş Kapılarında Namaz Kılan Adam Gölgesi Beliren 800 Yıllık Şaheser

Sivas’ın Divriği ilçesinde, bir yamacın üzerinde yükselen sade görünüşlü taş yapı, kapılarına yaklaşınca bambaşka bir dünyaya dönüşür. Taş, sanki yumuşak bir hamurmuş gibi oyulmuş; yapraklar, çiçekler, yıldızlar ve geometrik desenler adeta taşın içinden fışkırır. Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası, Anadolu taş işçiliğinin zirvesi olarak kabul edilir.

Yapıyı Kimler Yaptırdı?

Külliye, Anadolu’daki ilk Türk beyliklerinden biri olan Mengücekliler döneminde, 1228-1229 yıllarında inşa edildi. Caminin banisi Mengücekli Ahmet Şah, darüşşifanın banisi ise eşi Erzincan Mengücekli hükümdarının kızı Turan Melek Sultan’dır. Yapı kitabelerinde mimar olarak Ahlatlı Hürrem Şah’ın adı geçer.

Bir cami ile bir hastanenin aynı çatı altında, karı-koca tarafından yaptırılması, Orta Çağ Anadolu’sunda kadınların vakıf ve hayır işlerindeki etkin rolünün çarpıcı bir örneğidir.

Darüşşifa: Bir Orta Çağ Hastanesi

Darüşşifa, Selçuklu ve beylikler döneminde hastanelere verilen addır. Divriği Darüşşifası’nda hastaların tedavi edildiği odalar, ortada bir havuz ve ışık alan bir kubbe bulunur. Havuzdaki suyun çıkardığı sesin, hastaları sakinleştirmek amacıyla kullanıldığı yönünde görüşler vardır. Bu nedenle yapı, tıp tarihi açısından da ilgi çeker.

Dünyaca Ünlü Taş Kapılar

Külliyenin dört anıtsal kapısı vardır ve her biri farklı bir üsluba sahiptir:

Kuzey Kapısı (Cennet Kapısı): Yüksek kabartmalı, iri bitkisel motifleriyle en gösterişli kapıdır. Batılı sanat tarihçileri bu kapının hareketli süslemesini, Avrupa’da yüzyıllar sonra ortaya çıkacak barok üsluba benzetir.
Batı Kapısı (Şah Kapısı): Daha düz yüzeyli ama son derece ince işlenmiş geometrik ve bitkisel desenlere sahiptir; bir dokuma ya da halı yüzeyini andırır.
Darüşşifa Kapısı: Yıldız ve kartal benzeri motifleriyle dikkat çeker.
Doğu Kapısı: Diğerlerine göre sade olan bu kapı, sonradan yapılan eklemelerle bugünkü hâlini almıştır.

Gölge Gizemi

Divriği Ulu Camii’ni dünyaca ünlü yapan özelliklerden biri, kapılarda yılın belirli dönemlerinde beliren gölge figürleridir. Batı Kapısı’nda, özellikle yaz aylarında öğleden sonra saatlerinde güneş ışığının kabartmalara düşmesiyle namaz kılan bir insan siluetini andıran bir gölge oluşur. Kuzey Kapısı’nda ise sabah saatlerinde başı örtülü, kitap okuyan bir kadını andıran gölge görüldüğü anlatılır. Bu figürlerin ustaların bilinçli tasarımı mı, yoksa sonradan fark edilen bir tesadüf mü olduğu tartışılsa da her yıl yaz aylarında pek çok ziyaretçi bu anı görmek için Divriği’ye gelir.

UNESCO Dünya Mirası

Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası, 1985 yılında UNESCO Dünya Mirası listesine alındı. Aynı yıl listeye giren İstanbul’un tarihi alanları ile Göreme Milli Parkı ve Kapadokya ile birlikte, Türkiye’nin listeye giren ilk eserleri arasında yer alır.

Ziyaret Bilgisi

Divriği, Sivas il merkezine yaklaşık 170 kilometre uzaklıktadır. İlçeye kara yolunun yanı sıra demiryoluyla da ulaşılabilir; Doğu Ekspresi ve Turistik Doğu Ekspresi Divriği’de durur. Yapıda uzun süren restorasyon çalışmaları yapıldığı için ziyaret öncesinde güncel durumun kontrol edilmesi önerilir.