İş kazası, trafik kazası, sigorta uyuşmazlığı, işçilik alacakları, ceza dosyaları, teknik inceleme gerektiren her tür dava…
Bu dosyaların pek çoğunda bilirkişi raporu, mahkemenin kararında kilit rol oynuyor. Ancak uygulamada taraflar sık sık “Bilirkişi raporu hatalı”, “Rapor eksik incelemeye dayanıyor”, “Hesaplamalar yanlış” diyerek bilirkişi raporuna itiraz etme ihtiyacı duyuyor.
Ertürk Hukuk Bürosu’nun kurucusu Av. Mesude Ertürk, bilirkişi raporunun ne olduğunu, ne zaman ve nasıl itiraz edilmesi gerektiğini, “bilirkişi raporuna itiraz dilekçesi” yazarken yapılmaması gerekenleri anlattı.
1 – Bilirkişi raporu nedir, neden bu kadar önemli?
Soru:
Sayın Ertürk, önce en baştan başlayalım: Bilirkişi raporu nedir ve dava açısından neden bu kadar kritik?
Av. Mesude Ertürk:
Bilirkişi raporu, mahkemenin hukuki bilgisinin yanında teknik veya özel uzmanlık gerektiren konularda başvurduğu bir görüş metnidir.
Örneğin:
Bir trafik kazasında hız, çarpma açısı ve kusur durumu,
Bir iş kazasında iş güvenliği tedbirlerinin uygulanıp uygulanmadığı,
Bir işçilik alacağı davasında ücret, mesai, kıdem, ihbar hesabı,
Bir ceza dosyasında dijital inceleme, muhasebe incelemesi, teknik kusur tespiti
gibi alanlarda, hakim teknik uzman değildir; bu yüzden uzman kişiden bilirkişi görüşü alır.
Şunu unutmamak gerekir:
Bilirkişi raporu, hakimi bağlayan bir “karar” değil, teknik bir görüşü içerir.
Ancak pratikte çoğu hâkim, bilirkişi raporunu dikkate alarak hüküm kurar.
Tam da bu yüzden, hatalı, eksik veya çelişkili bir rapora karşı zamanında ve etkili bir bilirkişi raporuna itiraz çok önemlidir.
2 – Bilirkişi raporuna ne zaman ve hangi sürede itiraz edilmeli?
Soru:
Taraflar bilirkişi raporunu aldıktan sonra “Bilirkişi raporuna itiraz süresi kaç gün?” diye soruyor. Burada genel çerçeve nedir?
Av. Mesude Ertürk:
Genel olarak, bilirkişi raporu taraflara tebliğ edildikten sonra mahkemece verilen süre içinde itiraz etmek gerekir. Uygulamada bu süre çoğu zaman 2 hafta (örneğin 1–2 haftalık kesin süre) olarak belirlenir; ancak bu süre, mahkemenin verdiği ara karara göre değişebilir.
Dolayısıyla taraflara şu hatırlatmayı yapmak gerekiyor:
Raporu aldığınız anda tarihi ve sürenizi mutlaka not edin.
“Daha var, sonra okurum” demeyin. Raporu hızlıca bir hukukçu ve gerekiyorsa teknik uzmanla birlikte değerlendirin.
Süre bitmeden önce bilirkişi raporuna itiraz dilekçesini dosyaya sunun.
Süre geçtikten sonra yapılan itirazlar çoğu zaman dikkate alınmıyor veya son derece sınırlı etkisi oluyor.
3 – Bilirkişi raporuna itiraz hangi durumlarda yapılmalı?
Soru:
Her hoşumuza gitmeyen rapora itiraz edilmeli mi, yoksa bilirkişi raporuna itiraz için belli kriterler var mı?
Av. Mesude Ertürk:
Elbette, sadece sonuç hoşunuza gitmedi diye bilirkişi raporuna itiraz etmek yeterli değil. İtirazın dayandığı somut sebepler olmalı. En sık karşılaştığımız itiraz gerekçeleri şöyle:
Eksik inceleme:
Rapor, dosyadaki tüm belgeleri veya tanıkları dikkate almamış, önemli belgeleri hiç değerlendirmemiş olabilir.
Yanlış veya bilim dışı yöntem:
Özellikle hesaplamalı dosyalarda (işçilik alacakları, faiz, tazminat hesapları), hatalı formül kullanılması, mevzuata aykırı yöntemle hesap yapılması sık görülür.
Çelişkili tespit:
Aynı rapor içinde kendi içinde çelişen tespitler veya dosyadaki diğer delillerle açıkça çelişen ifadeler varsa, itiraz konusu yapılmalıdır.
Uzmanlık alanı dışına çıkma:
Bazı durumlarda bilirkişi, kendi uzmanlık alanının dışına çıkıp hukuki yorum yapabiliyor. Bu mahkemenin işidir; bu durum da itiraz sebebi olabilir.
Tarafsızlıkla bağdaşmayacak ifadeler:
Hakaret içeren, taraflardan birini haksızca suçlayıcı, objektiflikten uzak ifadeler raporun güvenilirliğini zedeler.
Özetle, “Sonuç hoşuma gitmedi” değil, “Şu şu nedenlerle rapor hukuka, bilime veya dosya kapsamına uygun değil” diyebildiğiniz her durumda bilirkişi raporuna itiraz düşünülmelidir.
4 – Bilirkişi raporuna itiraz dilekçesi nasıl olmalı?
Soru:
“Bilirkişi raporuna itiraz dilekçesi örneği” ifadesi çok aranan bir kalıp. Peki ideal bir bilirkişi raporuna itiraz dilekçesinde hangi unsurlar bulunmalı?
Av. Mesude Ertürk:
Bilirkişi raporuna itiraz dilekçesi, son derece düzenli ve sistematik olmalı. Ben her zaman şu yapıyı öneriyorum:
Mahkeme başlığı ve dosya bilgileri:
“... Asliye Hukuk Mahkemesi’ne / İş Mahkemesi’ne / Ağır Ceza Mahkemesi’ne”
Esas numarası, taraf bilgileri.
Raporun temel özetinin yapılması:
“Mahkemenizin ... tarihli ara kararı gereği alınan ... tarihli bilirkişi raporunda özetle; davacının kusurunun %..., davalının kusurunun %... olduğu, tazminat miktarının ... TL olduğu belirtilmiştir.” gibi kısa bir özet.
Somut itiraz sebepleri (madde madde):
Eksik incelenen belgeler: “Şu tarihte sunulan bordrolar, raporda hiç değerlendirilmemiştir.”
Yanlış hesaplama: “Hesaplamada brüt ücret yerine net ücret üzerinden işlem yapılmış, bu da sonucu hatalı hale getirmiştir.”
Çelişkili tespit: “Raporun 3. sayfasında davacının iş güvenliği eğitim almadığı, 4. sayfasında ise eğitim aldığı belirtilmiştir.”
Uzmanlık dışı yorum: “Bilirkişi hukuki değerlendirme yaparak davanın kabul edilmesi gerektiğini yazmıştır; oysa bu, mahkemenin takdirindedir.”
Yeni bilirkişi / ek rapor talebi:
“Mevcut rapordaki çelişkilerin giderilmesi, eksikliklerin tamamlanması için aynı bilirkişiden ek rapor alınmasını”
veya “Farklı uzmanlık alanından yeni bir bilirkişi heyeti oluşturulmasını” talep edebilirsiniz.
Sonuç ve talep:
“Yukarıda arz ve izah olunan nedenlerle, mevcut bilirkişi raporunun hükme esas alınmamasını, eksikliklerin giderilmesi adına ek rapor alınmasını / yeni bilirkişi atanmasını arz ve talep ederiz.”
Dilekçede önemli olan; duygu değil, teknik itirazdır. “Bu rapor çok adaletsiz, kabul etmiyorum” cümlesi tek başına hiçbir etki yaratmaz.
5 – Bilirkişi raporuna itirazda en sık yapılan hatalar neler?
Soru:
Pratikte, bilirkişi raporuna itiraz eden tarafların en çok yaptığı hatalar neler?
Av. Mesude Ertürk:
Çok net üç hata görüyorum:
Süresini beklerken raporu ciddiyetle incelememek:
“Bir ara bakarım” düşüncesiyle süreyi tüketmek,
Son gün aceleyle, genel ifadeler içeren bir itiraz dilekçesi yazmak.
Somut teknik itiraz yerine genel şikâyetler yazmak:
“Bilirkişi taraflıdır”, “Rapor haksızdır” demek ama nedenini ortaya koyamamak.
Mahkeme, hangi noktanın yanlış olduğunu göremezse, raporu düzeltmek için adım atmakta zorlanır.
Kendi uzmanlık alanı olmayan konuda teknik itiraza kalkışmak:
Özellikle mühendislik, muhasebe, iş güvenliği, tıp vb. alanlarda, teknik dil bilmeksizin itiraz edilmeye çalışılması,
Bu durumda, bir teknik uzmandan destek alınmadığı için, itiraz dilekçesi zayıf kalabiliyor.
Bu nedenle çoğu zaman, özellikle yüksek meblağlı tazminat veya ciddi kusur oranı içeren dosyalarda, hem avukat, hem de teknik bir uzmanla beraber bir bilirkişi raporuna itiraz stratejisi belirlemek en sağlıklısı.
6 – Vatandaşlara, “bilirkişi raporuna itiraz” konusunda son tavsiyeniz nedir?
Soru:
Son olarak, “bilirkişi raporuna itiraz etmeyi düşünüyorum” diyen birine neler söylemek istersiniz?
Av. Mesude Ertürk:
Şunu unutmamak gerekiyor:
Bilirkişi raporu, çoğu dosyada hakimin görüşünü ciddi şekilde etkileyen bir belgedir.
Dolayısıyla, itiraz da aynı ciddiyetle ele alınmalıdır.
Eğer raporda bariz bir hata, eksiklik veya çelişki görüyorsanız:
Süreyi asla hafife almayın,
Raporu hem hukuki hem teknik açıdan inceleyin,
Bilirkişi raporuna itiraz dilekçesini, somut delillere ve net gerekçelere dayandırın,
Gerekirse teknik bir danışmandan ve bir avukattan destek alın.
Eksik ve zayıf bir itiraz, ileride istinaf ve temyiz aşamalarında “bu konuda zamanında itiraz etmediniz” eleştirisiyle karşınıza çıkabilir.
