Savunma sanayisini dışarıdan izleyen biri için her şey tek cümleye indirgenebilir: “Türkiye savunmada büyüyor.” Ancak işin iç yüzüne bakıldığında tablo daha da netleşiyor. Bu büyüme, sadece birkaç büyük şirketten ibaret değil; şehir şehir yayılan, binlerce tedarikçi ve uzmanlığı bir araya getiren geniş bir ekosistemi kapsıyor.
Bu ekosistemin “haritasını” çıkarmanın en gerçekçi yolu, Türkiye’de savunma, havacılık ve uzay alanlarında oluşan kümelenmelere bakmaktır. Çünkü kümelenmeler, hangi bölgede hangi üretim kabiliyetlerinin yoğunlaştığını oldukça iyi gösteriyor.
Ankara: “Merkez” ve sistem entegrasyonunun omurgası
Ankara, savunma sanayisinin planlama ve ana yüklenici ekosisteminin kalbi olarak kabul ediliyor. Buradaki önemli yapılardan biri, OSTİM Savunma ve Havacılık Kümelenmesi (OSSA). Bu kümelenmenin amacı, savunma ve havacılık alanında mal ve hizmet üreten firmaların ortak hareket ederek yerli üretim payını artırmasıdır.
Pratikte Ankara; elektronik, yazılım, komuta-kontrol, haberleşme, simülasyon, roket ve füze alt sistemleri ile çok geniş bir tedarik zincirini tek çatı altında topluyor.
İstanbul ve Marmara: üretim ve tedarik ağı ile “Kuzey Marmara” etkisi
Marmara bölgesi, özellikle İstanbul çevresi, savunma, havacılık ve uzay alanlarında üretim kabiliyetleri ve tedarik ağı ile öne çıkıyor. SAHA İstanbul, bu bölgenin en bilinen kümelenmelerinden biri olup, kuruluş amacını Kuzey Marmara’daki sanayi gücü üzerinden yerlilik oranını artırmak olarak açıklıyor ve 2025 itibarıyla üye sayısının 1300 olduğunu paylaşıyor.
Bu bölgenin “viral” yönü ise, savunma sanayisinin Marmara’da sıklıkla insanların günlük hayatına en yakın şekilde yer alması. Metal işleme, kompozit, elektronik, hassas üretim, yazılım, test ve kalite gibi faaliyetler pek çok farklı sektörle iç içe geçiyor.
İzmir ve Ege: Savunma, havacılık, uzay kümelenmesi ve denizcilik hattı
Ege Bölgesi’nde savunma sanayii ekosistemi, kümelenme yapıları sayesinde daha görünür hale geliyor. İzmir merkezli Ege Savunma Sanayi, Havacılık ve Uzay Kümelenmesi (ESAS), bu alandaki önemli yapılardan biri olup, bölgesel etkinlikler ve fuar organizasyonlarıyla da dikkat çekiyor.
Ege bölgesinin güçlü yanları arasında denizcilik ekseni, yan sanayi kabiliyeti ve sanayi çeşitliliği sayesinde savunmaya önemli bir "çarpan etkisi" yaratabilmesi yer alıyor.
Eskişehir: havacılık motorları ve kümelenme ekosistemi
Eskişehir, özellikle havacılık alanında motor ve kritik parça üretimiyle öne çıkıyor. TEI, kendisini havacılık sanayisine uluslararası çapta ürün ve hizmet sunan üretici ve tasarım merkezi olarak tanımlıyor ve yerleşkesinin Eskişehir’de olduğunu belirtiyor.
Buna ek olarak, Eskişehir’de Eskişehir Havacılık Kümelenmesi (ESAC) gibi yapılar, şehrin havacılık alanındaki kurumlaşmasını güçlendiriyor.
Türkiye’de savunma kümelenmeleri neden “haritayı” anlatıyor?
Akademik çalışmalarda da savunma sanayii kümelenmelerinin başta Ankara olmak üzere İstanbul, İzmir ve Eskişehir gibi şehirlerde geliştiği vurgulanıyor.
Ayrıca sektörel kataloglarda da farklı şehirlerdeki savunma, havacılık ve uzay kümelenmelerinin yer aldığı görülüyor.
