HESA Nedir? İran’ın Uçak ve İnsansız Hava Aracı Üreticisi Hakkında Bilinenler
İran’ın askerî kapasitesiyle ilgili haberlerde sıkça karşılaşılan isimlerden biri HESA. Kimi zaman bir savaş uçağı tanıtımında, kimi zaman bir yaptırım kararında, kimi zaman da insansız hava araçlarıyla ilgili bir haberde geçiyor. Peki HESA tam olarak ne?
Kısaca HESA
HESA, İngilizce adıyla Iran Aircraft Manufacturing Industrial Company, İran’ın en büyük uçak üreticilerinden biri. Merkezi İsfahan yakınlarında bulunuyor ve İran Savunma Bakanlığı’na bağlı havacılık yapılanmasının bir parçası olarak çalışıyor. Kısaltma, şirketin Farsça adının baş harflerinden geliyor.
Amerikan projesi olarak başlayan hikâye
HESA’nın kökleri 1970’lere, İran’da Şah döneminin sürdüğü yıllara uzanıyor. Şirket, başlangıçta ABD’li Bell Helicopter’ın desteğiyle bir helikopter fabrikası olarak kuruldu. 1979 İslam Devrimi’nin ardından Amerikan ortaklık sona erdi ve tesis İran devletinin kontrolüne geçti. Batı’dan yedek parça ve teknoloji alamayan İran, eldeki uçakları ayakta tutmak ve kopyalarını üretmek için HESA’ya giderek daha fazla iş yükledi.
Neler üretiyor?
HESA’nın ürettiği ya da modernize ettiği uçakların önemli kısmı, İran’ın elinde kalan Amerikan yapımı F-5 savaş uçaklarına dayanıyor:
- Saeqeh: F-5 temelli, çift dikey kuyruklu bir savaş uçağı.
- Kowsar: 2018’de tanıtılan, F-5 gövdesine yeni aviyonik yerleştirilmiş hafif savaş ve eğitim uçağı.
- IrAn-140: Ukrayna yapımı An-140’ın lisanslı montajıyla üretilen bölgesel yolcu ve nakliye uçağı.
- Çeşitli keşif ve silahlı insansız hava araçları.
Uzmanlar, Kowsar ve Saeqeh gibi uçakların teknolojik olarak modern savaş uçaklarının çok gerisinde kaldığını vurguluyor. İran’ın asıl dikkat çeken alanı ise insansız hava araçları.
Yaptırım listelerinde neden yer alıyor?
HESA, uzun yıllardır ABD ve Avrupa Birliği’nin yaptırım listelerinde. Avrupa Birliği, Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin ardından Rusya’ya insansız hava aracı sağlandığı gerekçesiyle şirkete ek yaptırımlar uyguladı. Batı kaynaklarında HESA, Rusya’nın Ukrayna’da yoğun biçimde kullandığı ve Rusya’da “Geran-2” adıyla üretilen Shahed tipi kamikaze dronlarla ilişkilendiriliyor.
Neden bu kadar aranıyor?
İran’ın bölgedeki çatışmalarda insansız hava araçlarını ve füzeleri yoğun biçimde kullanması, bu silahların nerede ve kim tarafından üretildiği sorusunu sürekli gündemde tutuyor. HESA da bu soruların cevabında en sık adı geçen şirketlerden biri. Kamikaze dronların ve insansız hava araçlarının sınıflarını merak ediyorsanız savunma sözlüğümüze göz atabilirsiniz.