Türkiye'de her yedi yetişkinden birini etkilediği tahmin edilen şeker hastalığı, çoğu zaman sinsi ilerliyor. Pek çok kişi hastalığını tesadüfen yaptırdığı bir kan tahliliyle öğreniyor. Peki şeker hastalığı nedir, neden olur ve nasıl anlaşılır?
Şeker hastalığı nedir?
Tıp dilinde "diabetes mellitus" olarak adlandırılan şeker hastalığı, kandaki glukoz (şeker) düzeyinin normalin üzerinde seyrettiği kronik bir metabolizma hastalığıdır. Sorunun kaynağı insülin hormonudur. Pankreasın ürettiği insülin, kandaki şekerin hücrelere girip enerjiye dönüşmesini sağlar. Pankreas yeterince insülin üretemediğinde ya da vücut insülini etkili kullanamadığında şeker kanda birikir.
Şeker hastalığının türleri
Tip 1 diyabet: Bağışıklık sistemi, pankreasın insülin üreten hücrelerine saldırır. Genellikle çocukluk ve gençlik döneminde başlar; hastanın ömür boyu insülin kullanması gerekir.
Tip 2 diyabet: En sık görülen türdür; tüm diyabetlilerin yaklaşık yüzde 90'ını oluşturur. Vücut insüline direnç geliştirir, zamanla insülin üretimi de yetersiz kalır. Fazla kilo ve hareketsiz yaşamla yakından ilişkilidir.
Gebelik diyabeti: Hamilelik sırasında ortaya çıkar, çoğunlukla doğumdan sonra düzelir; ancak ilerleyen yıllarda tip 2 diyabet riskini artırır.
Şeker hastalığı neden olur?
Tip 2 diyabette başlıca risk etkenleri şunlar:
• Ailede diyabet öyküsü
• Fazla kilo, özellikle bel çevresinde yağlanma
• Hareketsiz yaşam
• 45 yaşın üzerinde olmak
• Yüksek tansiyon ve kolesterol
• Gebelikte şeker yüksekliği yaşamış olmak
Şeker hastalığı nasıl anlaşılır?
Çok su içme, sık idrara çıkma, açıklanamayan kilo kaybı ve yorgunluk en bilinen belirtiler. Ancak kesin tanı kan tahliliyle konur. Hekimlerin kullandığı başlıca ölçütler şöyle:
• Açlık kan şekerinin 126 mg/dl ve üzerinde olması
• Şeker yükleme testinde ikinci saat değerinin 200 mg/dl ve üzerinde olması
• HbA1c (üç aylık şeker ortalaması) değerinin yüzde 6,5 ve üzerinde olması
Açlık kan şekerinin 100-125 mg/dl arasında olması ise halk arasında "gizli şeker" denilen prediyabete işaret eder.
Şeker hastalığı tedavi edilmezse ne olur?
Yüksek kan şekeri yıllar içinde damarlara ve sinirlere zarar verir. Göz, böbrek, sinir ve kalp-damar hastalıkları diyabetin en önemli komplikasyonlarıdır. İyi haber şu ki, düzenli takip, beslenme, egzersiz ve gerektiğinde ilaç tedavisiyle bu riskler büyük ölçüde azaltılabiliyor.
Kendinizde risk etkenleri varsa, belirti beklemeden aile hekiminize başvurup kan şekerinizi ölçtürmeniz yeterli.
Şeker hastalığı hakkında sık sorulan sorular
Şeker hastalığı tamamen geçer mi?
Tip 1 diyabette yaşam boyu insülin tedavisi gerekir. Tip 2 diyabette ise kilo kaybı, beslenme düzeni ve hareketle bazı hastalarda kan şekeri ilaçsız olarak normal sınırlara dönebilir. Hekimler buna iyileşme değil remisyon der; çünkü takip bırakıldığında şeker yeniden yükselebilir.
Şeker hastalığı genetik mi?
Ailede diyabet öyküsü, özellikle tip 2 diyabet riskini artırır. Ancak yatkınlık kader anlamına gelmez; sağlıklı kilo, düzenli hareket ve dengeli beslenme hastalığın ortaya çıkışını geciktirebilir ya da önleyebilir.
Çok şeker yemek diyabet yapar mı?
Tek başına şeker tüketimi hastalığın doğrudan nedeni sayılmaz. Asıl sorun, fazla kalorinin yol açtığı kilo artışı ve bel çevresindeki yağlanmadır. Yine de şekerli içeceklerin sık tüketimi, araştırmalarda artmış tip 2 diyabet riskiyle ilişkilendiriliyor.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı ve tedavi için mutlaka hekiminize başvurun.
Görsel: Unsplash
