Yakutlar (Saha Türkleri) Kimdir? Eksi 60 Derecede Yaşayan, Kımızla Yaz Bayramı Kutlayan Sibirya Türkleri
Kışın sıcaklığın eksi 50 derecenin altına düştüğü, nehirlerin aylarca buz tuttuğu, yazın ise güneşin neredeyse hiç batmadığı topraklar… Kuzeydoğu Sibirya’nın bu zorlu coğrafyasında yaşayan Yakutlar, kendi adlarıyla Sahalar, Türk dünyasının en kuzeyde yaşayan halkıdır. Binlerce kilometre uzakta olsalar da dilleri, at kültürleri ve gelenekleriyle Türk dünyasına sıkı sıkıya bağlıdırlar.
Yakutistan Nerede?
Sahaların yaşadığı Saha Cumhuriyeti (Yakutistan), Rusya Federasyonu’na bağlı bir cumhuriyettir ve yüzölçümü bakımından Rusya’nın en büyük federal birimidir. Topraklarının büyüklüğü, birçok Avrupa ülkesinin toplamından fazladır. Başkenti, Lena Nehri kıyısındaki Yakutsk şehridir. Yakutsk, dünyanın en soğuk büyük şehri olarak bilinir.
Cumhuriyetteki Oymyakon ve Verhoyansk yerleşimleri, Kuzey Yarımküre’de ölçülen en düşük sıcaklıklarla “soğuk kutbu” olarak anılır. Burada kış aylarında eksi 60 dereceye yaklaşan sıcaklıklar ölçülmüştür.
Saha Türkçesi
Sahaların konuştuğu Saha (Yakut) dili, Türk dillerinin Sibirya grubunda yer alır. Uzun süre diğer Türk boylarından ayrı yaşadıkları için Moğolca ve bölgedeki Tunguz dillerinden önemli ölçüde etkilenmiştir. Bu nedenle bir Türkiye Türkünün Saha dilini anlaması zordur; ancak dil bilimciler pek çok temel kelimenin ve dil yapısının ortak Türkçe kökenini kolayca gösterebilir. Saha dili, Türk dilinin eski özelliklerini koruyan yönleriyle de araştırmacıların ilgisini çeker.
Nereden Geldiler?
Araştırmacıların yaygın görüşüne göre Sahaların ataları, Baykal Gölü çevresinden kuzeye, Lena Nehri boyunca göç eden Türk toplulukları ile bölgenin yerli halklarının kaynaşması sonucu oluşmuştur. Bu göçün Orta Çağ’da, muhtemelen 13. yüzyıl civarında yoğunlaştığı düşünülür. Göç ederken yanlarında getirdikleri atlar ve sığırlar, Sahaların bozkır kökenlerinin en açık işaretidir.
Saha Atı ve Kımız
Sahaların en önemli değerlerinden biri, aşırı soğuğa uyum sağlamış Saha (Yakut) atıdır. Kalın tüyleri ve dayanıklı yapısıyla bu atlar, kışı açık havada geçirebilir ve karın altındaki otları bularak beslenebilir. At, Saha kültüründe hem geçim kaynağı hem de kutsal bir varlıktır. Kısrak sütünden yapılan kımız, Sahaların da geleneksel içeceğidir.
Isıah: Kımızla Kutlanan Yaz Bayramı
Sahaların en büyük bayramı, yazın en uzun günlerine denk gelen Isıah’tır. Bayramda doğaya ve güneşe şükran sunulur, kımız serpilerek dualar edilir, at yarışları ve güreşler düzenlenir. Bayramın simgesi, insanların el ele tutuşarak büyük halkalar hâlinde döndüğü Osuohay dansıdır. Isıah, eski Türklerin yaz şölenleriyle benzerlikleri nedeniyle Türk kültürü araştırmacılarının da ilgisini çeker.
Olonho Destanı
Saha kültürünün en değerli hazinesi, Olonho adı verilen kahramanlık destanlarıdır. Binlerce dizeden oluşabilen bu destanlar, “olonhosut” adı verilen anlatıcılar tarafından şarkı ve konuşma karışık bir üslupla, bazen günlerce süren gecelerde anlatılır. Olonho geleneği, UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası listesinde yer almaktadır.
Lena Sütunları
Yakutistan’ın en etkileyici doğal güzelliklerinden biri, Lena Nehri boyunca yüzlerce metre yüksekliğe ulaşan kayalık sütunlardan oluşan Lena Sütunları’dır. Bu doğal anıt, UNESCO Dünya Mirası listesinde yer alır.
Sıkça Sorulan Sorular
Yakutlar Türk müdür?
Evet. Yakutlar (Sahalar), Türk dillerinin Sibirya grubundan bir dil konuşan Türk halkıdır.
Yakutistan’ın başkenti neresidir?
Saha Cumhuriyeti’nin başkenti Yakutsk şehridir.
Isıah nedir?
Sahaların yazın en uzun günlerinde kutladıkları, kımız sunusu, at yarışları ve Osuohay dansıyla bilinen yaz bayramıdır.
Dünyanın en soğuk yerleşim yeri neresidir?
Yakutistan’daki Oymyakon ve Verhoyansk, Kuzey Yarımküre’de ölçülen en düşük sıcaklıklarla dünyanın en soğuk yerleşimleri arasında gösterilir.
Görsel: Sandy Balfour / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)
