Baykonur Kozmodromu: Uzay Çağının Başladığı Yer Neden Kazakistan Bozkırında?

Baykonur Kozmodromu: Uzay Çağının Başladığı Yer Neden Kazakistan Bozkırında?

1957 yılının ekim ayında dünya, gökyüzünde “bip bip” sesleri çıkaran küçük bir metal küreyle yeni bir çağa girdi. İlk yapay uydu Sputnik 1, Kazakistan’ın bozkırlarındaki bir fırlatma rampasından uzaya gönderilmişti. Dört yıl sonra uzaya çıkan ilk insan da aynı yerden yola çıktı. Burası, insanlığın uzay macerasının başladığı yer olan Baykonur Kozmodromu’dur.

Baykonur Nerede?

Baykonur Kozmodromu, Kazakistan’ın güneyinde, Kızılorda bölgesinde, Sırderya Nehri yakınlarındaki bozkırda yer alır. Üssün hizmet verdiği şehir de bugün Baykonur adını taşır. Kozmodrom, dünyanın ilk ve hâlâ en büyük faal uzay fırlatma merkezlerinden biridir.

Neden Kazakistan Bozkırı?

Sovyetler Birliği, 1950’lerde kıtalararası balistik füze ve uzay programı için bir test alanı aradığında bu bölgeyi seçti. Seçimin başlıca nedenleri şunlardı:

  • Geniş ve seyrek nüfuslu arazi: Roket parçalarının düşeceği alanlarda yerleşim azdı.
  • Güneye yakın konum: Ekvatora daha yakın bölgelerden yapılan fırlatmalar, Dünya’nın dönüşünden daha fazla yararlanarak yakıt tasarrufu sağlar.
  • Ulaşım: Demiryolu hattının ve nehrin yakınlığı, büyük parçaların taşınmasını kolaylaştırıyordu.
  • Gizlilik: Soğuk Savaş döneminde gerçek konumu uzun süre gizli tutuldu.

Tarihi İlkler

  • 4 Ekim 1957: İlk yapay uydu Sputnik 1 fırlatıldı.
  • Kasım 1957: Uzaya giden ilk canlılardan biri olan köpek Layka, Sputnik 2 ile fırlatıldı.
  • 12 Nisan 1961: Yuri Gagarin, Vostok 1 ile uzaya çıkan ilk insan oldu. Fırlatmanın yapıldığı rampa bugün “Gagarin’in Rampası” olarak anılır.
  • 1963: Uzaya çıkan ilk kadın Valentina Tereşkova da Baykonur’dan fırlatıldı.

Sonraki yıllarda Salyut ve Mir uzay istasyonlarının modülleri, Uluslararası Uzay İstasyonu’na giden mürettebat ve kargolar da Baykonur’dan uzaya gönderildi.

Bugün Baykonur Kimin?

Sovyetler Birliği’nin dağılmasıyla Baykonur, bağımsızlığını kazanan Kazakistan’ın topraklarında kaldı. Kazakistan, kozmodromu ve Baykonur şehrini uzun süreli bir kira anlaşmasıyla Rusya’ya kiraladı; anlaşma 2050 yılına kadar uzatıldı. Rusya uzun yıllar boyunca insanlı uzay uçuşlarını Soyuz roketleriyle Baykonur’dan gerçekleştirdi. Kazakistan ise kozmodromda kendi uzay projelerini geliştirmek için Rusya ile ortak çalışmalar yürütüyor.

Kazakistan’ın Uzaydaki İzleri

Kazakistan, uzaya insan göndermiş Türk devletleri arasında öncü konumdadır. Toktar Aubakirov 1991’de uzaya çıkan ilk Kazak kozmonot oldu. Onu, Uluslararası Uzay İstasyonu’nda da görev yapan Talgat Musabayev ve 2015’te uzaya giden Aydın Aimbetov izledi. Ülke ayrıca kendi haberleşme ve yer gözlem uydularını işletiyor.

Türk Dünyası ve Uzay

Son yıllarda Türk devletleri arasında uzay alanındaki iş birliği de gündemde. Türkiye’nin ilk astronotu Alper Gezeravcı’nın 2024’teki uzay görevi, Türk dünyasında büyük ilgiyle izlendi. Türk Devletleri Teşkilatı toplantılarında uzay ve uydu teknolojilerinde ortak projeler de konuşulmaya başlandı. Baykonur, bu ortak hedeflerin tarihi sembolü olarak Türk dünyası için ayrı bir anlam taşıyor.

Sıkça Sorulan Sorular

Baykonur Kozmodromu hangi ülkede?

Kazakistan’ın Kızılorda bölgesinde yer alır.

Baykonur’dan fırlatılan ilk uydu hangisidir?

4 Ekim 1957’de fırlatılan Sputnik 1, Baykonur’dan fırlatılan ve dünyanın ilk yapay uydusudur.

Baykonur’u kim kullanıyor?

Kozmodrom, Kazakistan ile yapılan kira anlaşması kapsamında ağırlıklı olarak Rusya tarafından kullanılmaktadır.

İlk Kazak kozmonot kimdir?

1991’de uzaya çıkan Toktar Aubakirov, ilk Kazak kozmonot olarak kabul edilir.

Görsel: Bill Ingalls / Wikimedia Commons (Public domain)

Milliyetçi Haber Editörü

Bir Yorum Yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir