Peçenekler Kimdir? Bizans’ı Kuşatan, Kiev Prensini Pusuya Düşüren Karadeniz Bozkırının Türkleri
Orta Çağ’da Karadeniz’in kuzeyindeki bozkırlar, Avrupa ile Asya arasında bir geçit gibiydi. Bu geçidin 9. ve 11. yüzyıllar arasındaki efendileri, Bizans imparatorlarının hem korktuğu hem de dostluğunu aradığı bir Türk boyuydu: Peçenekler.
Peçenekler Nereden Geldi?
Peçenekler, Oğuzlarla akraba olduğu düşünülen bir Türk boyudur. Başlangıçta Aral Gölü ve Hazar Denizi’nin kuzeyindeki bozkırlarda yaşıyorlardı. 9. yüzyılın sonlarında Oğuzlar ve Hazarların baskısıyla batıya göç ettiler. Bu göç sırasında Karadeniz’in kuzeyinde yaşayan Macarları da yerinden ettiler; Macarların bugünkü Macaristan topraklarına yerleşmesinde Peçenek baskısının payı olduğu kabul edilir.
Peçenekler, Dinyeper ile Tuna arasındaki geniş bozkırlara yerleşerek bölgenin en güçlü topluluğu hâline geldi.
Sekiz Boylu Bir Konfederasyon
Bizans İmparatoru VII. Konstantin’in 10. yüzyılda oğlu için yazdığı devlet yönetimi rehberinde Peçeneklere geniş yer ayrılır. Bu esere göre Peçenekler sekiz büyük boydan oluşan bir konfederasyon hâlinde yaşıyordu. İmparator, Peçeneklerle iyi ilişkiler kurmanın Bizans’ın kuzey sınırlarının güvenliği için hayati olduğunu, onların Ruslara ve Macarlara karşı dengeleyici bir güç olarak kullanılabileceğini yazar.
Kiev Rusları ile Mücadele
Peçenekler, Kiev Rus Knezliği ile sürekli bir mücadele içindeydi. Dinyeper Nehri’nin şelaleler bölgesi, Kiev’den Karadeniz’e ve Bizans’a giden ticaret yolunun en tehlikeli noktasıydı. Peçenekler burada kervanları ve gemileri pusuya düşürebiliyordu. 972 yılında Kiev Prensi Svyatoslav, Bizans seferinden dönerken Dinyeper şelalelerinde Peçenekler tarafından pusuya düşürülerek öldürüldü. Rus kroniklerinde bu olay, Peçenek gücünün en çarpıcı örneği olarak anlatılır.
Bizans ile İlişkiler
Peçenekler Bizans için hem müttefik hem tehditti. Bizans zaman zaman onları paralı asker olarak kullandı, zaman zaman da Balkan topraklarına yaptıkları akınlarla uğraştı. 11. yüzyılda Peçenekler Tuna’yı geçerek Balkanlara yerleşmeye başladı. 1080’lerin sonunda Peçenek akınları Bizans’ın başkenti İstanbul’un (Konstantinopolis) önlerine kadar ulaştı ve İmparatorluk zor durumda kaldı.
Levunion Savaşı ve Sonları
Bizans İmparatoru I. Aleksios Komnenos, Peçenek tehdidine karşı bozkırın yeni güçlü boyu Kumanlarla (Kıpçaklarla) ittifak kurdu. 1091 yılında Trakya’daki Levunion mevkiinde yapılan savaşta Bizans ve Kuman kuvvetleri Peçenekleri ağır bir yenilgiye uğrattı. Bu savaş, Peçeneklerin bağımsız bir güç olarak tarihten silinmesinin başlangıcı oldu. Kalan Peçenek grupları sonraki yıllarda bir kez daha yenildi ve dağıldı.
Peçeneklerin İzleri
Peçenekler siyasi olarak yok olsa da tamamen ortadan kalkmadılar. Bir bölümü Macaristan’a sığındı ve zamanla Macar toplumuna karıştı. Bir bölümü Bizans ordusunda ve Balkan topraklarında yaşamaya devam etti. Balkanlardaki bazı yer adlarının ve Gagavuzların kökeni üzerine yapılan tartışmalarda da Peçeneklerin adı geçer. Kıpçaklar ve Oğuzlarla birlikte Peçenekler, Türklerin Avrupa’daki varlığının erken ve önemli halkalarından biridir.
Sıkça Sorulan Sorular
Peçenekler Türk müdür?
Evet. Peçenekler, Oğuzlarla akraba olduğu kabul edilen bir Türk boyudur.
Peçenekler nerede yaşadı?
9-11. yüzyıllarda Dinyeper ile Tuna nehirleri arasındaki Karadeniz’in kuzeyindeki bozkırlarda yaşadılar.
Levunion Savaşı ne zaman oldu?
1091 yılında Trakya’da yapıldı; Bizans ve Kuman kuvvetleri Peçenekleri yendi.
Peçenekler kimlerle savaştı?
Başta Kiev Rusları, Macarlar, Bizans ve son döneminde Kumanlarla savaştılar.
Görsel: Unknown authorUnknown author / Wikimedia Commons (Public domain)